Ekran Süresi
Çocuğunun ekranda ne kadar vakit geçireceği sorusu; ebeveynler tarafından en sık sorulan sorulardan birisi. Doğru sınırları günlük ve haftalık olarak yaş kategorilerine göre incelememiz gerek. Bazı günler daha esnek olunabileceği için günlük limit haftanın ortalamasından fazladır.
Aşağıdaki süreler bilimsel gelişim verilerine dayanarak belirlenmiştir. Bu süreler 0-5 yaş arasında ailecek izlenen TV ekran süresini; 5 yaştan sonra ise ödev ve araştırma için ayrılan ekran sürelerini kapsamamaktadır. 5 yaştan itibaren çocuğun isteyerek bireysel amaçlı kullandığı tablet, telefon, bilgisayar ve televizyon sürelerine yöneliktir. 30 dakika tablet ve 20 dakika bilgisayar süresi toplam 50 dakikalık ekran süresine olarak kabul edilir, ayrı ayrı değerlendirilmez.
| Yaş Grubu | Önerilen En Yüksek Günlük Süre | Önerilen En Yüksek Haftalık Süre |
|---|---|---|
| 0-4 yaş | Bireysel ekran süresi önerilmiyor | |
| 5 yaş | 30 dakika | 180 dakika |
| 6-7 yaş | 45 dakika | 210 dakika |
| 8-9 yaş | 60 dakika | 315 dakika |
| 10-11 yaş | 75 dakika | 420 dakika |
| 12-15 yaş | 90 dakika | 540 dakika |
| 16-18 yaş | 120 dakika | 600 dakika |
Yaş Grupları
Bir oyunun “zararlı” ya da “uygun” olduğuna karar vermek göründüğü kadar basit değil. Önemli olan oyunun içeriğinin çocuğunuzun yaşıyla örtüşüp örtüşmediği. Bu sitedeki tüm oyun değerlendirmeleri beş yaş grubuna göre yapılmaktadır: 5, 7, 9, 12 ve 16. Her grup, o yaştaki çocuğun gelişim düzeyine göre belirlenmiş ölçütleri içerir.
Üst yaş gruplarında olmaması gereken kriterler alt yaş gruplarında da yoktur. Örneğin; 12 yaşta küfür ifadesi olmadığı için bu ifadeler 5, 7 ve 9 yaşta da yoktur. Olmayan her özellik her yaşta vurgulanmamış, yaş grubuna göre en bağlantılı kriterler vurgulanmıştır.
5+
Beş yaş, bireysel olarak çocukların ekranla tanışma zamanı. Bu yaş grubunda oyun; bir rehber gibi yönlendirmeli, bir arkadaş gibi sabırlı olmalı. Renkli bir dünya, basit bir arayüz ve küçük başarılar bu yaşın en iyi motivasyonu. Çocuğun kendini yetkin hissetmesi, zorlanmadan keşfedebilmesi bu dönemde oldukça önemli.
Neler Yok
- Rekabet
- Şiddet
- Oyun içi reklam
- Oyun içi satın alma
- Çevrim içi etkileşim
- Argo, küfür, kaba ifadeler
- Zorlu ve karmaşık görevler
- Zaman baskısı
Neler Var
- Kolay görevler
- Eğitsel içerikler
- Basit arayüz kullanımı
- Yönlendirme ve ipucu
- En fazla 30 dakikalık bölümler
- Daha renkli bir oyun dünyası
- Yaratıcılık ve hayal gücü
7+
Yedi yaş, oyun dinamiklerinin geliştiği ve dönüştüğü dönem. Kuralları kavrama, küçük zorluklarla başa çıkma ve bir sonraki adımı tahmin etme bu yaşta başlıyor. Oyun dünyası hâlâ güvenli ve eğlence odaklı olmalı; ama artık biraz daha derinlik, biraz daha etkileşim bu yaşın heyecanını arttırıyor.
Neler Yok
- Korku öğeleri
- Oyun içi satın alma
- Çevrim içi etkileşim
- Argo, küfür ifadeleri
- Fiziksel zarar verme
- Silah gibi şiddet araçları
- Ceza mekaniği
Neler Var
- Eğlenceli içerikler
- Orta zorlukta görevler
- Oyun dünyasıyla etkileşim
- En fazla 30 dakikalık bölümler
- Eşli oynama imkânı (yan yana)
- Daha eğlence odaklı oyun dünyası
- Problem çözme ve yaratıcı düşünme
9+
Dokuz yaş, oyun dünyasında ciddi bir adım. Strateji kurmak, takım içinde düşünmek ve kademeli olarak ilerlemek bu yaşın doğal eğilimi. Çocuklar artık daha uzun soluklu deneyimlere hazır; hedef belirleyip o hedefe doğru sabırla ilerleyebiliyorlar. Bu dönemde oyun, yalnızca eğlence değil, aynı zamanda problem çözmenin ve planlı düşünmenin bir parçası haline geliyor.
Neler Yok
- Çevrim içi sohbet
- Argo, küfür ifadeleri
- Yoğun korku öğeleri
- Gerçekçi şiddet (kan vb.)
- Şansa dayalı ödül sistemi
- Cinsellik çağrışımı
- Kişisel bilgi paylaşımı (resim vb.)
Neler Var
- Takım oyunları
- Daha zor görevler
- Kademeli ilerleyiş
- Strateji ve planlama
- En fazla 40 dakikalık bölümler
- Eşli oynama imkânı (çevrim içi)
12+
On iki yaş, oyunun gerçek derinliğine adım atılan dönem. Hikâyeler karmaşıklaşıyor, karakterler gelişiyor, rekabet anlam kazanıyor. Bu yaşta çocuklar hem bireysel hem de takım içinde uzun soluklu deneyimler yaşayabiliyor. Dijital dünyayla ilişki artık çok daha bilinçli bir zeminde, doğru oyunla bu dönem hem eğlenceli hem de oldukça verimli geçebilir.
Neler Yok
- Çıplaklık
- Irkçı ifadeler
- Küfür ifadeleri
- Gerçekçi korku öğeleri
- Alkol ürünlerinin kullanımı
- Tütün ürünlerinin kullanımı
- Dehşet verici şiddet öğeleri
- Ötekileştirici hikâye anlatımı
- Herkese açık çevrim içi sohbet
Neler Var
- Rol yapma öğeleri (RPG)
- Hikâye bazlı derin oynanış
- Takım içi sohbet ve etkileşim
- Rekabete dayalı oyun sistemi
- En fazla 60 dakikalık bölümler
- Sıralama ve puanlama sistemleri
- Takım çalışmasına dayalı görevler
- Şansa dayalı ödül sistemi
16+
On altı yaş, oyun deneyiminin en geniş sınırlara ulaştığı dönem. Karmaşık dünyalar, derin hikâyeler, rekabetçi sistemler ve sosyal etkileşim artık tablonun büyük bir parçası. Bu yaşta oyun bir hobinin çok ötesine geçebilir; kimliğin ve sosyal hayatın doğal bir parçası hâline gelir. Sınırlar hâlâ önemli ve bu noktada ebeveynin rolü yasaklamak değil, farkında olmaktır.
Neler Yok
- Irkçılık
- Alkol ürünlerinin kullanımı
- Dehşet verici şiddet öğeleri
- Tütün ürünlerinin kullanımı
- Doğrudan ve yoğun cinsellik
- İntihara yönlendiren hikâyeler
- Paraya dayalı kazanma (P2W)
Neler Var
- Yapı inşa sistemi
- Eşya toplama (loot) sistemi
- Çevrim içi sohbet ve etkileşim
- En fazla 90 dakikalık bölümler
- Oyun için ticaret (oyun parasıyla)
- Oyun modu geliştirme ve oynama
- Tematik alternatif dünyalar (zombi vb.)
Ebeveyn Denetimi
Çocuğunuzun oyun deneyimini yönetmenin en etkili yolu teknolojiyi sizin için çalıştırmak. Ebeveyn denetimi araçları; ekran süresini sınırlamak, belirli oyunlara erişimi kısıtlamak ve çevrim içi etkileşimleri kontrol altında tutmak için kullanılır. Kulağa karmaşık gelebilir; aslında değil.
Aşağıda en yaygın kullanılan platform ve cihazlar için temel denetim seçeneklerini bulabilirsiniz.
Android
Google Family Link uygulaması üzerinden çocuğunuzun cihazını yönetebilirsiniz. Uygulama indirme onayı, günlük ekran süresi limiti, konum takibi ve belirli içeriklere erişim kısıtlaması Family Link üzerinden yapılır. Kurulum için hem ebeveynin hem çocuğun cihazına uygulamayı indirmeniz yeterli.
iOS
iPhone ve iPad'de “Ekran Süresi” ayarları doğrudan cihazın içinde yer alır. Günlük uygulama limitleri, içerik kısıtlamaları, belirli uygulamaların tamamen engellenmesi ve uzaktan yönetim seçenekleri bulunur. Ayarları korumak için ayrı bir şifre oluşturmanız önerilir.
PlayStation
PlayStation konsollarda aile yönetimi PlayStation Network üzerinden yapılır. Aile Yöneticisi hesabı oluşturarak çocuğunuzun hesabını bu yapıya bağlayabilirsiniz. Oyun yaş sınırı, aylık harcama limiti, mesaj ve arkadaş ekleme izinleri bu sistem üzerinden kontrol edilir.
Xbox
Microsoft Family Safety uygulaması Xbox ve Windows cihazları için merkezi bir yönetim sunar. Ekran süresi programı, içerik filtresi ve harcama limiti bu uygulama üzerinden ayarlanır. Uygulama hem telefona hem konsola kurulabilir.
Nintendo Switch
Nintendo Switch Ebeveyn Denetimleri uygulaması telefona indirilerek konsolun doğrudan uzaktan yönetilmesini sağlar. Günlük oyun süresi, uyku modu alarmı, çevrim içi etkileşim kısıtlaması ve içerik yaş filtresi bu uygulama üzerinden ayarlanır.
Dijital Güvenlik
Çevrim içi oyunlar çocuğunuza yeni beceriler, arkadaşlıklar ve deneyimler sunabilir. Ama aynı zamanda tanımadığı kişilerle aynı ortamı paylaşmasına da zemin hazırlar. Bu bir alarm değil, bilmeniz gereken bir gerçek.
Çevrim içi sohbet
Çok oyunculu oyunların büyük bölümünde sesli ya da yazılı sohbet özelliği bulunur. 9 yaş altı için çevrim içi sohbet önerilmez. 9-12 yaş arasında yalnızca takım içi ve denetimli iletişim uygundur. 12 yaş ve üzeri için takım içi sohbet kabul edilebilir; herkese açık sohbet odaları hâlâ risk taşır.
Kişisel bilgi paylaşımı
Oyun içinde ya da oyun lobilerinde çocukların adlarını, yaşlarını, okullarını veya fotoğraflarını paylaşması ciddi bir risk oluşturur. Oyun kullanıcı adı gerçek isimden farklı olmalı.
Oyun içi yabancılarla iletişim
Bazı oyunlarda yabancı oyuncular çocuklara özel mesaj atabilir, arkadaşlık isteği gönderebilir ya da başka platformlara geçmelerini önerebilir. “Bunu bana söyleyebilirsin” ortamını oluşturmak, teknolojiyi kısıtlamaktan çok daha etkilidir.
Siber zorbalık
Rekabetçi oyunlarda hakaret, aşağılama ve dışlama yaşanabilir. Çocuğunuz oyun sırasında bu tür bir durumla karşılaşırsa oyunu durdurup size gelmesini bilmeli. Oyun platformlarının tamamında engelleme ve şikâyet özelliği mevcuttur.
Oyun Terimleri Sözlüğü
Çocuğunuz “loot box açtım”, “gank yedim” ya da “meta bu değil” dediğinde ne hissettiğinizi biliyoruz. Oyun dünyasının kendine özgü bir dili var ve bu dili bilmek hem çocuğunuzla daha iyi iletişim kurmanızı sağlar hem de ne oynadığını daha iyi anlamanıza yardımcı olur.
Battle Royale (Hayatta Kalma Maçı)
Genellikle 100 oyuncunun bir haritaya bırakıldığı, ayakta kalan son kişinin kazandığı oyun türü. Fortnite ve PUBG çocuklar arasında en popüler örnekleridir.
Loot Box (Şans Kutusu)
Oyun içinde para veya oyun parasıyla satın alınan, içinden ne çıkacağı belli olmayan kutu. Mantığı kumar makinesine benzediği için bazı ülkelerde yasaklanmıştır.
Skin (Kostüm / Görsel Kaplama)
Karakterin veya silahın görünüşünü değiştiren süs eşyası. Oyun gücüne etki etmez ama çocuklar arasında “havalı görünmek” için çok önemlidir.
Battle Pass (Sezon Bileti)
Bir oyun sezonu boyunca oynayarak kostüm ve ödüller kazanmayı sağlayan ücretli bilet. Fortnite, Brawl Stars gibi oyunlarda çok yaygındır.
V-Bucks / Robux (Oyun Parası)
Fortnite ve Roblox gibi oyunların kendi sanal para birimleri. Çocuklar gerçek parayla bu birimleri alıp oyun içinde harcar.
Free-to-Play / F2P (Ücretsiz Oyun)
İndirmesi ücretsiz ama içinde para harcama seçenekleri olan oyun modeli. Fortnite ve Roblox bu modelin en bilinen örnekleridir.
Toxic (Zehirli / Saldırgan Oyuncu)
Sürekli hakaret eden, takım arkadaşlarına bağıran, ortamı bozan oyuncu tipi. “Çok toxic insanlar var” cümlesi saldırgan davranışlarla karşılaşıldığı anlamına gelir.
Lag (Takılma / Gecikme)
İnternet sorunu nedeniyle oyunun donması veya gecikmesi. Çocuk “lag yiyorum” derse internetin yavaş olduğunu söylüyordur.
Grinding (Tekrar Tekrar Aynı İşi Yapma)
Seviye yükseltmek veya eşya kazanmak için aynı görevi saatlerce tekrarlamak. “Grind atıyorum” aynı şeyi tekrar tekrar yapıyorum anlamına gelir.
Noob / Newbie (Acemi)
Oyuna yeni başlamış veya iyi oynayamayan oyuncuya verilen takma ad. Bazen şaka, bazen aşağılayıcı olarak kullanılır.
NPC (Bilgisayar Karakteri)
Oyuncu olmayan, bilgisayarın kontrol ettiği karakterler. Görev veren köylüler, dükkân sahipleri hep NPC’dir.
Rage Quit (Sinirden Çıkma)
Maçı kaybetmenin verdiği öfkeyle oyundan aniden çıkma. Çocuğunuz öfkeyle ekranı kapatıyorsa muhtemelen rage quit yapıyordur.
GG (İyi Oyundu)
Good Game kısaltması; maç sonunda saygı ve sportmenlik göstergesi olarak söylenir. Bazen alaycı olarak da kullanılabilir.
AFK (Klavye Başında Değil)
Away From Keyboard kısaltması; oyuncunun kısa süreliğine bilgisayar başından ayrıldığı anlamına gelir.
DLC (İndirilebilir Ek İçerik)
Ana oyun çıktıktan sonra ücretli veya ücretsiz eklenen yeni bölümler veya kostümler. “DLC çıktı, almam lazım” muhtemelen ek ücret demektir.
FPS (Birinci Şahıs Nişancı)
Oyunu karakterin gözünden gördüğümüz, genellikle silah kullanılan oyun türü. Counter-Strike, Valorant ve Call of Duty bu türün en bilinen örnekleridir.
Ranked (Dereceli / Sıralamalı)
Kazanma/kaybetmeye göre puan alınan rekabetçi mod. Çocuklar genellikle “rank atlamak” için saatlerce oynarlar.
Microtransaction (Mikro Ödeme)
Oyun içinde gerçek parayla yapılan küçük alışverişler. Küçük görünen harcamalar toplamda büyük rakamlara ulaşabilir.
Pay-to-Win / P2W (Kazanmak İçin Öde)
Para harcayan oyuncuların harcamayanlara karşı belirgin avantaj kazandığı sistem. Parası olan kazanır mantığıdır.
Voice Chat (Sesli Sohbet)
Oyun sırasında oyuncuların mikrofonla konuşması. Çocukların tanımadığı kişilerle sesli konuşma riski olduğu için ebeveyn denetimi önemlidir.
Discord
Oyuncuların yazılı, sesli ve görüntülü iletişim kurduğu popüler uygulama. Yabancılarla içerik paylaşımı riski içerdiği için 13 yaş altına önerilmez.
Streamer (Yayıncı)
Oyun oynarken canlı yayın yapan kişi. Çocukların favorisi olan “internet starı” denilebilir; yayıncılara bağış yapmak çocuklar arasında yaygındır.
Mod (Değişiklik)
Oyuncuların oyuna ekledikleri ek dosya veya yazılım. Yeni haritalar ekleyebilir ama şiddet veya yetişkin içerikli modlar da mevcuttur.
OP (Aşırı Güçlü)
Overpowered kısaltması; bir karakter veya silahın diğerlerine kıyasla aşırı güçlü olması. “Bu karakter çok OP” dengesiz derecede güçlü anlamına gelir.
Crossplay (Çapraz Platform)
PC, PlayStation, Xbox ve mobil oyuncuların aynı maçta birlikte oynayabilmesi. Farklı cihazlardaki arkadaşlar bir araya gelebilir.